Informatie Ventileren

Ventileren is niet meer ’natuurlijk’

Vroeger zetten we thuis of op de zaak een raam open voor wat frisse lucht. En anders waren er in de woningen van toen altijd wel kieren of spleten te vinden die voor natuurlijke ventilatie zorgden. Met het toenemend belang van isolerende maatregelen bleven die ramen steeds meer dicht. De isolatie-eisen zijn zeer scherp. Woningen van nu zijn zó goed geïsoleerd, dat de kleinste ventilatiemogelijkheid verleden tijd is. Maar het belang van goed ventileren is er niet minder om.

Ventilatie en gezondheid

Zonder ventilatie ontstaan al snel allerlei problemen die van invloed zijn op ons welzijn en onze gezondheid. Want waar gewoond wordt, wordt geademd, gekookt, verwarmd, gewassen, gedoucht… Een gemiddeld gezin ’produceert’ op deze manier 14 tot 20 liter vocht per etmaal, als ook allerlei (vaak ongezonde) stoffen uit kleding, beddengoed, tapijt, parket, kranten en sigaretten. In zo’n klimaat krijgen allerlei schimmels en ongedierte zoals huismijt ruim baan om zich te ont- wikkelen. Terwijl nare kook-, rook- en huisdierluchtjes urenlang in huis blijven hangen.

Afgesloten luchttoevoerroosters

Nieuwbouwwoningen zijn sinds eind jaren ’70 allemaal voorzien van mechanische ventilatie. Vooral in de winter sluiten veel mensen de luchttoevoerroosters in muren en kozijnen echter vaak af om de warmte binnen te houden. Hiermee wordt het gunstige effect van het ventilatiesysteem vrijwel teniet gedaan, met alle negatieve gevolgen voor het binnenklimaat van dien.

Welk ventilatiesysteem?

Systemen voor elke situatie en behoefte Er is een grote keuze in ventilatie- systemen voor woningen. De verschillen schuilen vooral in de toepassing, functio- naliteit, vormgeving en extra mogelijk- heden. Zo zijn er individuele en collectieve systemen en systemen voor eengezins- woningen en flatgebouwen. Maar ook ’intelligente’ systemen die automatisch reageren op de ventilatiebehoeften van het huishouden en wasemkappen voor extra ventilatie in de keuken. Deze laatste krijgen in het volgende hoofdstuk meer uitleg. In de meeste gevallen heeft u als koper of huurder geen invloed op de keuze van het ventilatiesysteem in uw woning. Toch kan het nuttig zijn om wat meer af te weten van de verschillende systemen die tegenwoordig in woningen worden toegepast.

In principe zijn er vier soorten ventilatiesystemen te onderscheiden:

  1. Natuurlijke ventilatie (natuurlijke toevoer en afvoer)
  2. Mechanische ventilatie (natuurlijke toevoer en mechanische afvoer)
    1. Individuele ventilatie
      1. Lokale ventilatie
      2. Singleflow
      3. Induflow
    2. Collectieve ventilatie
      1. Multiflow
      2. Variaflow
  3. Vraaggestuurde ventilatie (DemandFlow)
  4. HR-ventilatie (balansventilatie met warmteterugwinning)

1. Natuurlijke ventilatie

In dit systeem is er geen mechanische ventilator toegepast. De woning wordt geventileerd door roosters in kozijnen en klepramen. Door de invloed van wind en temperatuurverschillen ontstaat over de ventilatieopening een drukverschil dat de toevoer van lucht op gang brengt. Natuurlijke afvoer vindt meestal plaats via bouwkundige kanalen, waarbij de thermische trek (het schoorsteeneffect) de belangrijkste drijvende kracht is. Vaak is er hier wel sprake van een gezond binnen- klimaat, maar zijn er enorme warmte- verliezen. Dit ventilatiesysteem is veel te vinden in woningen gebouwd voor 1970.

2. Mechanische ventilatie

2.1 Individuele ventilatie

Lokale ventilatoren

De meest eenvoudige manier van mechanische ventilatie is lokale ventilatie. Vooral in de badkamer en het toilet is extra ventilatie veelal gewenst. Hiertoe kunnen zogenoemde ’lokale’ ventilatoren worden gebruikt. Opbouwventilatoren worden in de ruimte zelf geplaatst. Inbouwventilatoren zijn uit het zicht gemonteerd, bijvoorbeeld tussen een verlaagd plafond. In de ruimte zelf zijn dan alleen de afzuigventielen zichtbaar. Lokale ventilatoren zijn er in uiteenlopende uit- voeringen, modellen en capaciteiten. In de praktijk blijkt het niet altijd verstandig te zijn de lokale ventilatoren op het bestaande centrale kanaal aan te sluiten.

singleflow-systeem.jpg

Singleflow systeem

Sinds de jaren ’70 is dit type het meest gangbare ventilatiesysteem in de woning- bouw. Het maakt gebruik van een centrale afzuigunit, die de lucht in de woning afvoert en waarbij de luchttoevoer op de natuurlijke wijze plaatsvindt via roosters in muren en/of kozijnen. De centrale afzuigunit (eventueel voorzien van gelijk- stroommotor) wordt geplaatst op zolder of het dak en is met metalen kanalen aan- gesloten op de keuken, badkamer, toilet en berging. De afzuiging is regelbaar in drie standen (hoog, midden en laagstand). Dit systeem kan ook worden voorzien van een radiofrequente regeling (RFT SET), bestaande uit een zender (bedienings- schakelaar) en een ontvanger in de afzuigunit. Deze draadloze regeling maakt de bekabeling voor de drie-standenregeling overbodig. Het is mogelijk meerdere bedieningsschakelaars aan te sluiten (maximaal 20). Bovendien is de bedienings- schakelaar voorzien van een timer van 10, 20 of 30 minuten.

induflow-systeem.jpg

Induflow

Bij een Induflow systeem kan de ventilatiecapaciteit per woning worden geregeld met een drie-standenschakelaar of een draadloze RFT bediening. Een terugslagklep op de ventilatie-unit voorkomt dat er lucht uit het collectieve afvoerkanaal terug kan stromen bij uitval van de installatie.

2.2 Collectieve ventilatie

Deze systemen worden met name toe- gepast in flat- en appartementgebouwen en hebben een collectief luchtafvoerkanaal.

multiflow-systeem.jpg

Multiflow

Bij een Multiflow systeem wordt niet alleen de ventilatielucht via een collectief ventilatiekanaal afgevoerd maar wordt ook de ventilatiecapaciteit collectief geregeld. Meestal wordt hierbij nachtverlaging toegepast. Dit betekent dat de ventilatie- capaciteit ’s nachts minder is dan overdag door het toerental van de dakventilator te verlagen.

Variaflow

Bij een Variaflow systeem is de werking identiek aan een Multiflow systeem alleen wordt hierbij de druk in het afvoersysteem constant gehouden. Als er een afzuig- rooster verder wordt opengezet of als een motorloze afzuigkap wordt opengezet zal de druk in het afvoerkanaal dalen. De drukregeling van de ventilator merkt dit en zal de ventilator laten optoeren totdat de druk weer op het oude niveau is gekomen. Hierdoor blijft de afvoercapaciteit op de overige afzuigpunten constant.

3. Vraaggestuurde ventilatie

Onder vraaggestuurde ventilatie verstaan we ’intelligente’ systemen die automatisch reageren op de ventilatiebehoefte in huis. Een voorbeeld hiervan is o.a. het Demand- Flow systeem.

demandflow-systeem.jpg

DemandFlow is een volledig vraag- gestuurd woningventilatiesysteem dat zorgt voor een optimale luchtkwaliteit bij maximale energiebesparing zonder dat de gebruiker hier iets voor hoeft te doen. Het DemandFlow systeem waarborgt de kwaliteit van het binnenmilieu op een energiezuinige en comfortabele wijze. Het DemandFlow systeem is gebaseerd op natuurlijke toevoer (middels zelfregelende roosters) en mechanische afvoer in iedere verblijfsruimte. Alle kamers van de woning zijn voorzien van één of meer afzuigpunten. Elk afzuigpunt is via een eigen kanaal aangesloten op het DemandFlow plenum en heeft een eigen regelklep in het plenum. Daarnaast zijn er in het plenum sensoren geplaatst.

4. HR-ventilatie (balansventilatie met warmteterugwinning)

Deze geavanceerde systemen staan garant voor een gezond binnenklimaat en leveren bovendien een aanzienlijke energiebesparing op. In tegenstelling tot gewone mechanische ventilatiesystemen wordt de buitenlucht niet aangezogen via roosters in de muren en kozijnen.

balansventilatie-warmteterugwinning.jpg

Balansventilatie met warmteterugwinning

Er zijn dus geen luchttoevoerroosters in de gevel nodig. De ventilatie-unit bevat twee ventilatoren: één om vervuilde lucht naar buiten af te voeren en één om verse buitenlucht naar binnen te blazen. Bovendien wordt de afgevoerde binnenlucht door de warmteterugwinunit geleid. Hierdoor wordt de aangevoerde buiten- lucht al voorverwarmd, voordat deze in de woning wordt gevoerd. Dit beperkt het warmteverlies door ventilatie met maar liefst 95% (NEN 5128). Dit systeem wordt toegepast in nieuwbouw sinds begin jaren ’90. Met dit systeem wordt de EPC (zie wet- geving) zelfs met 0,25 tot 0,30 verlaagd. De warmteterugwinunit type HRU ECO-fan 3 is het ’hart’ van het systeem.

Ventilatie en milieu

Tussen ventilatie en het ’milieu’ bestaat een nauwe relatie. Moderne ventilatie- systemen maken het mogelijk te voldoen aan de steeds strengere milieu- en energie- eisen van de overheid. En door toepassing van stillere motoren en geluiddempers werken moderne ventilatie-installaties steeds stiller. Ze leveren nauwelijks nog geluidshinder op. Gebalanceerde ventilatie- systemen hebben zelfs helemaal geen raamroosters nodig. Dit maakt deze systemen ideaal voor toepassing in woningen bij drukke straten en wegen, vliegvelden of andere situaties waar mensen last hebben van geluidshinder. Deze systemen gebruiken bovendien heel weinig energie en dragen zo indirect bij aan vermindering van het broeikasgas CO2. Maar misschien nog wel het belang- rijkste milieu-aspect is het binnenmilieu. Dat is zeer gebaat bij goede ventilatie. Ventilatie draagt immers bij aan onze gezondheid en ons welbevinden. Als dát geen ’milieu’ is.

Ventilatie en energie

Goed beschouwd zijn ventilatie en energie- besparing met elkaar in tegenspraak. Aan de ene kant leidt ventilatie tot warmte- verlies, omdat warme binnenlucht naar buiten wordt gevoerd en de vers aan- gevoerde buitenlucht weer moet worden opgewarmd. Dit resulteert dus in extra energieverbruik en hogere stookkosten. Aan de andere kant verbruiken moderne ventilatiesystemen heel weinig stroom. En met de zgn. gebalanceerde ventilatie- systemen met warmteterugwinning gaat het energieverbruik nog veel verder om- laag. Bovendien valt het warmteverlies wel mee. Wanneer de ventilatieroosters worden gesloten om het warmteverlies tegen te gaan, zal men door de vochtige binnenlucht snel geneigd zijn de verwarming een standje hoger te zetten. Wat uiteindelijk weer resulteert in een verhoging van de stookkosten.

Ventilatie en wetgeving

Met het oog op de volksgezondheid hecht de overheid veel waarde aan goede woning- ventilatie. De minimumeisen staan vermeld in het zogenoemde ’Bouwbesluit’. Deze verordening schrijft precies voor aan welke prestatie-eisen het ventilatiesysteem moet voldoen. Ze stelt vooral eisen aan de ventilatiecapaciteit van de systemen. Zeg maar: hoeveel kubieke meter verse lucht er minimaal per uur in een ruimte moet kunnen worden aan- en afgevoerd. Daarnaast zijn er ook andere (niet-wettelijke) normen van toepassing bij de bouw, renovatie en verbouw van woningen. Voor ventilatie zijn bijvoor- beeld de ISSO-publicaties 61 en 62, de NEN 1087 en NPR 1088 van belang. worden geplaatst. Aan de hand van de situatie ter plekke (bijvoorbeeld uit- mondingen op het dak en/of in de gevel) kan de zgn. ’verdunningsfactor’ worden berekend en zodoende worden nagegaan of aan de wettelijke eis wordt voldaan.

Energie prestatie coëfficiënt (EPC)

Het Bouwbesluit hanteert de zgn. Energie Prestatie Coëfficiënt (EPC) als norm voor de energie- efficiency van een woning. Daarbij wordt rekening gehouden met het energieverbruik voor bijvoorbeeld ver- warming, koeling, ventilatie, warm water en verlichting. Hoe lager het EPC-getal, hoe energiezuiniger de woning. Per 1 januari 2011 mag de EPC van nieuwbouw- woningen niet hoger zijn dan 0,6. Per 1 januari 2015 wordt dit verder verlaagt naar 0,4. Energiezuinige ventilatiesystemen helpen mee om aan die norm te kunnen voldoen. Zo bedraagt de EPC-besparing van gebalanceerde ventilatie met warmte- terugwinning maar liefst 0,25 à 0,36.

Geluidsoverlast

Tevens schrijft het Bouwbesluit voor dat ventilatie-installaties die buiten zijn geplaatst, geen geluidsoverlast mogen veroorzaken. Om te voorkomen dat verkeerslawaai de woning binnendringt, moeten luchttoevoeropeningen in de gevels voldoende geluiddempend zijn. Overigens speelt dit laatste probleem niet bij toepassing van gebalanceerde ventilatiesystemen.

Geuroverlast

Het Bouwbesluit geeft ook richtlijnen ter voorkoming van geuroverlast door ven- tilatie. Zo mag de ventilatie-afvoer niet te dicht bij de voorziening van luchttoevoer van dezelfde of de naastgelegen woning.

Ventilatie in nieuwbouw- en bestaande woningen

Als u een woning koopt, zit daar vrijwel altijd al een ventilatiesysteem in. Zelfs bij een nieuwbouwwoning komt het zelden voor dat u inspraak heeft in de gekozen oplossing. Maar de kans is groot dat de eisen die u aan ventilatie stelt, heel anders zijn dan die van de bouwer. Bijvoorbeeld omdat het gaat om een bestaande woning uit een tijd dat ventileren minder prioriteit had. Of omdat u – net als Itho – graag een hoog comfort- niveau hand in hand wilt laten gaan met een laag energieverbruik. In dit hoofdstuk kunt u meer lezen over de achtergronden van ventilatiesystemen in uw woning. Ook krijgt u tips om bestaande systemen te optimaliseren. systeem, waarbij alle details bijdragen aan een comfortabel en gezond binnenklimaat. Zelfs over de juiste plaats van de lucht- toevoerroosters is goed nagedacht. Want u begrijpt dat bijvoorbeeld een voorgevel aan een drukke verkeersweg niet bepaald de ideale plek is voor zo’n rooster. Een ’rustigere’ achtergevel is dan een betere optie.

Nieuwbouwwoningen

Alle nieuwbouwwoningen zijn voorzien van een adequaat venti- latiesysteem dat voldoet aan de eisen in het Bouwbesluit en is geïnstalleerd volgens de geldende normen en richtlijnen. In eengezins- woningen vindt u meestal een ’standaard’ centraal ventilatiesysteem. Met een centrale ventilatie-unit (veelal op zolder of in een kast), luchtafvoerroosters in de keuken, badkamer en toilet en een drie- standen regelschakelaar in de keuken. Sommige nieuwbouwprojecten zijn voor- zien van extra energiezuinige systemen (vraaggestuurd of met warmterugwinning) die bijdragen aan een lagere EPC (zie hoofdstuk ’wetgeving’). Centrale ventilatie-systemen vindt u ook in alle nieuwe flat-woningen en appartementen. Wel zijn er speciale voorzieningen getroffen voor een probleemloze afvoer van lucht uit de wo- ningen via het centrale afvoerkanaal naar buiten.

Ontwerpen en installeren

Bij het ontwerpen en bouwen houden de architect en aannemer rekening met de ventilatievoorzieningen die in de woning moeten komen, zoals de kanalen voor afvoer van lucht, de dakdoorvoeren en de luchttoevoerroosters in de gevels. Het ontwerpen en installeren van het ventilatie- systeem is het werk van het ingenieurs- bureau en het (elektrotechnisch) installatie- bedrijf. Zij zijn verantwoordelijk voor een optimale installatie en werking van het Aanpassen en/of uitbreiden De mogelijkheden om het bestaande ventilatiesysteem te modificeren naar de persoonlijke situatie of wensen zijn beperkt of (met name in flatwoningen en appartementen) zelfs nihil. Wel kunt u desgewenst extra ventilatoren en toevoer- roosters in de keuken of badkamer (laten) aanbrengen, of een tweede ventilatie- regelaar bij de badkamer. Terwijl u voor extra ventilatie in de keuken kunt kiezen uit tientallen wasemkappen in alle denk- bare typen en uitvoeringen. In de volgende hoofdstukken vindt u nadere informatie over de diverse ventilatiesystemen en wat u kunt (laten) doen om het systeem optimaal naar uw hand te zetten.

Bestaande woningen

Wat hiervoor over nieuwbouwwoningen is opgemerkt, geldt grotendeels ook voor bestaande woningen. Toch zijn er wel verschillen. Want waar nieuwbouwwoningen standaard voldoen aan de wettelijke venti- latie-eisen, is dat bij veel oudere woningen niet het geval. Het verdient dan ook aan- beveling om na te (laten) gaan of de venti- latie voldoet aan moderne maatstaven als het gaat om comfort, gezondheid en energieverbruik. Veel oudere woningen zijn immers in de loop der jaren verbouwd, geïsoleerd en tochtdicht gemaakt, zonder dat de ventilatie aan die nieuwe situatie is aangepast. Met een bedompt en ongezond binnenklimaat als voor de hand liggend gevolg. Aanpassen aan moderne ventilatie-eisen In hoeverre u de mechanische ventilatie in uw woning kunt aanpassen aan de eisen des tijds, is een kwestie van budget en mogelijkheden. Uw installateur kan u precies vertellen wat kan en niet kan. De volgende hoofdstukken geven u een goed inzicht in wat er vandaag de dag zoal ’te koop’ is op het gebied van ventilatie. Bovendien krijgt u tips en handreikingen voor het eventueel optimaliseren en onderhouden van uw ventilatiesysteem. Na het lezen komt u goed beslagen ten ijs en weet u ook de juiste vragen te stellen.

Installatie, bediening en onderhoud

Het installeren en onderhouden van ventilatie-installaties is vakwerk voor de erkende installateur. Toch is het ook voor eindgebruikers van belang om iets af te weten van deze onderwerpen. Bijvoorbeeld om eventuele problemen tijdig te onderkennen en liefst zelfs te voorkomen. In dit hoofdstuk vindt u tevens aanwijzingen voor het bedienen van de installaties en het reinigen van sommige onderdelen. Zo maakt u zo optimaal mogelijk gebruik van uw ventilatiesysteem.

Installatie en onderhoud

Ventilatiesystemen vergen onder- houd. Ze moeten om de zoveel tijd worden nagekeken en gereinigd en soms moeten er ook onderdelen worden vervangen. Bij het installeren dient daar rekening mee gehouden te worden. De ventilator en andere onderhoudsgevoelige onderdelen moeten makkelijk bereikbaar zijn. De aan- en afvoerleidingen bevinden zich niet of zo weinig mogelijk bij bochten. Toepassing van flexibele slangen in bochten wordt afgeraden. Zijn flexibele slangen toch nodig, dan liefst uitsluitend op makkelijk te bereiken plaatsen en met zo min mogelijk bochten in de slang. De ventilatormotor is slijtagegevoelig en kan op den duur slechter (en lawaaiiger) gaan werken. Laat de ventilatie-installatie om de paar jaar nakijken en onderhouden door een erkende vakman. Bedenk ook dat onderdelen zoals de motor/waaier-combinatie en de wisselaar na verloop van jaren nog verkrijgbaar moeten zijn.

Bediening

Ook voor de bediening zijn enkele algemene aanwijzingen op hun plaats. De meeste centrale ventilatiesystemen worden bediend met een schakelaar in de keuken. Deze heeft doorgaans drie standen: een laag-, midden- en hoogstand. Normaliter staat de schakelaar op stand één (laagstand) of twee (midden- stand), afhankelijk van de behoefte van de gebruiker. Bij het naar bed gaan of als u weggaat, kunt u de laagstand gebruiken. Stand drie gebruikt u bij ’pieken’, bijvoor- beeld tijdens het koken of wanneer er veel mensen in huis aanwezig zijn. Uw woning moet 24 uur per etmaal worden geventileerd. Zet het systeem dus – behalve in noodgevallen – nooit uit. Let er ook op dat u de roosters in de muren, ramen of kozijnen voor de aanvoer van verse buitenlucht nooit helemaal afsluit, ook niet in de winter.

Reiniging

Sommige onderdelen van het ventilatie- systeem kunt u zelf schoonmaken. Bijvoorbeeld de filters in de afzuigkap en de balansventilatie-unit en de afvoer- roosters in de keuken, badkamer en toilet. Enkele malen per jaar zorgvuldig reinigen van deze onderdelen draagt bij aan een goede werking van het systeem. Afvoer- roosters zonder filter kunt u voorzichtig losdraaien en reinigen in warm water met afwasmiddel. Veel roosters hebben een schuimplastic ring die u eerst dient te ver- wijderen. Let er ook op dat u niet per ongeluk het ventiel in het rooster verdraait. Hiermee verandert u namelijk de instelling voor de luchtdoorlaat. Ook het metalen vetfilter in de afzuigkap moet regelmatig (enkele malen per jaar) in de vaatwasser of met de hand worden gewassen in warm water en elk jaar worden vervangen door een nieuw filter. Het is zeer belangrijk de filters in een balansventilatie-unit schoon te maken en te vervangen. Zie hiervoor de gebruikershandleiding.

Bron: Het ABC van woningventilatie - Itho Climate for life

Vraag een Offerte aan

Gebruik het formulier om eenvoudig een offerte bij ons aan te vragen. Op werkdagen krijgt u van ons z.s.m. een passend aanbod!

Onderhoud gastoestellen

De meeste ongelukken vinden nog altijd plaats in en rond het huis. Veiligheid verdient daarom extra onze aandacht. Zeker als het om gastoestellen gaat. Alleen bij regelmatig vakkundig onderhoud bent u verzekerd van veiligheid.

Maak een afspraak

Door het contact formulier in te vullen kunt u bij ons een afspraak maken, wij informeren u op werkdagen zo spoedig mogelijk over de mogelijkheden om een van onze showrooms te bezoeken.